აკას სამყარო

აკა მორჩილაძეს ვინ არ იცნობს. საკმარისია ერთხელ გადაშალოთ მისი რომელიმე წიგნი და ვეღარ მოსწყდებით (მე თქვენ გეტყვით და იშვიათად წერს). სამუდამოდ დარჩებით ძველი და ახალი თბილისის “ტყვეობაში”… მეც ზუსტად ასე დამემართა – მისი ტიფლისური საუბრებით მოხიბლულმა “ფალიაშვილის ქუჩის ძაღლებს” მოვკიდე ხელი (ზედმეტად ადრე კი მომივიდა) და დღემდე აკასთან ვარ 🙂 აი, ახლაც მის ოთხ წიგნზე ვისაუბრებთ. More

თბილისის წიგნის მე-16 საერთაშორისო ფესტივალი

10300269_551782148263776_723468954789247510_n More

როგორ აღვზარდოთ მომავალი კლიმი

ეს კითხვა ვასიკო კეჟერაძისთვის რომ დაგვესვა, კარცერ ლუქსს შემოგვთავაზებდა : ) მაგრამ მიუხედავად ჩემი დიდი პატივისცემისა ლიტერატურის მოყვარული კაცის მიმართ, უნდა ვაღიაროთ, რომ კარცერი მხოლოდ მკითხველების ოცნებაა. ფრანგები მომავალი კლიმის აღზრდისას უფრო რეალურ რჩევებს იყენებენ, რომლებსაც მათ დანიელ პენაკი აძლევს (მისი რჩევების უმეტესობა პირადად მაქვს გამოცდილი (ჯერჯერობით ცალმხრივად) და შემიძლია ვთქვა, რომ ამართლებს.). როგორც პოსტის წერის დროს აღმოვაჩინე, რამდენიმე დღის წინ ბატონი პენაკი ქართულადაც “ამეტყველდა”, ასე რომ, იქნებ ჩვენც დაგვეხმაროს “რომანივით საკითხავი” წიგნი : )

ახალგაზრდების უწიგნურობა რომ ბოლო დროს განსაკუთრებით აქტუალური თემა გახდა, ეს არავისთვისაა საიდუმლო. ოჯახებში, სანათესაო-სამეგობრო-სამეზობლოში თუ სოციალურ ქსელებში სერიოზული დისკუსიები იმართება მომავალი თაობის ინტელექტის დონის განსაზღვრისთვის. ძირითადად დასკვნა ყოველთვის ერთნაირია: ახალგაზრდები არ კითხულობენ და ამის მიზეზი ტელევიზორი და კომპიუტერია. პენაკი მათ არ ეთანხმება და, ჩემი აზრით, მართალიცაა.

მომავალი კლიმის აღზრდა, რა თქმა უნდა, ზღაპრების კითხვით იწყება. საინტერესოდ წაკითხული ზღაპარი ისე აღვიძებს მკითხველის მადას, რომ მომავალი კლიმი ვეღარ ითმენს და კითხვას სწავლობს (თუ აღმზრდელები კარგად “მუშაობენ”, მაშინ ეს სკოლაში შესვლამდე ხდება ხოლმე). მშობლებიც “ამოისუნთქავენ” და მშვიდად გადაინაცვლებენ ტელევიზორთან – მომავალი კლიმი უკვე თავად კითხულობს ზღაპრებს და აღარ ართმევს მათ “ძვირფას” 15 წუთს. თან დიდი მონდომებით ფიქრობენ, რამდენი გვერდის წაკითხვის შემდეგ დააჯილდოვონ პატარა მკითხველი ტელევიზორის ყურების უფლებით. შედეგად წიგნის “ავტორიტეტი” ეცემა და კლიმიც სხვადასხვა “მაქინაციებით” ცდილობს წიგნის ფილმებით ჩანაცვლებას. ამასობაში “გამოფხიზლებული” მშობლები უკვე “მაღალ ტონალობაში” ითხოვენ ანგარიშის ჩაბარებას წაკითხული წიგნის შესახებ და აი აქ თავს იჩენს ვერ გაგების შიში.

ოჯახური კონფლიქტების პარალელურად, “ლიტერატურული დრამა” ვითარდება სკოლაშიც. აქ ვერ გაგების ფობიას ემატება ვერ მოსწრების შიში და შედეგად ყველა პროგრამული ნაწარმოები “სისულელედ” იქცევა.

რა უნდა ვქნათ ასეთ დროს? წიგნის თაროები ივსება მტვრით და მომავალი კლიმიც მეტად ეჯაჭვება “პლეერს”. მასწავლებლებიც სულ უფრო ნაკლები ინტერესით კითხულობენ ერთმანეთისგან გადაწერილ თემებს და მშობლებიც “დანანებით” უყვებიან მეგობრებს, რომ კითხვის დრო უბრალოდ არ რჩებათ.

როგორც ჩანს “სამკურნალო” მხოლოდ მომავალი კლიმი არ ყოფილა : ) პირველ რიგში მშობლები უნდა დაფიქრდნენ – რატომ პოულობს კითხვისთვის დროს ქალი, რომელიც მუშაობს, დარბის მაღაზიებში, ზრდის შვილებს, აბამს რომანს ერთდროულად სამ კაცთან, დადის დანტისტთან და ბინას იცვლის? ბოლოს იქნებ იმ დასკვნამდეც მივიდნენ, რომ მთავარი სურვილი ყოფილა და დროის “მოპარვა” ყოველთვის შეიძლება. ის, რომ მომავალმა კლიმმა კითხვა იცის, სულაც არ ნიშნავს, რომ ხანდახან ძველებურად “ერთობლივი კითხვის სეანსების” ჩატარება არ შეიძლება. და სხვათა შორის, ისიც შეიძლება, რომ კლიმი მშობლებივით არ იყოს შეყვარებული სტენდალზე : )

რაც შეეხება სკოლას, სულაც არ არის აუცილებელი მასწავლებელი “ტრადიციული” გაკვეთილების ჩატარებით შემოიფარგლოს. საინტერესოდ მიწოდებული ნაწარმოებები მოსწავლეების თვალში მწერლებს გააცოცხლებს და უცებ კლასში გამოცხადდებიან ზოლა, ბრეხტი და უაილდი. აბა რომელი მოსწავლე გაუძლებს ცდუნებას და შემდეგ გაკვეთილამდე დაელოდება ჟან ბატისტ გრენუის ამბის გაგრძელებას? იგივე მოხდება ოჯახშიც – შვილი მშობლების სამსახურიდან დაბრუნებამდე “ჩაუჯდება” “გამოცხადებული სიკვდილის ქრონიკას” და საბოლოოდ მივიღებთ სასურველ შედეგს – ბოლო ფურცლის გადაშლის შემდეგ კლიმი მარტო არ რჩება. მასთან ერთად არის ექო. ზიუსკინდის ხმა თარგმანის ფილტრის შემდეგაც კი არ ჰგავს მარკესის ხმას – პირველი სიტყვებიდანაც კი ცხადია. და ჩნდება უცნაური გრძნობა – ზიუსკინდი და მარკესი მიმართავენ პირადად კლიმს, პირადად მას უყვებიან ამბავს და ისიც ირჩევს ხმას, რომელიც მეტად მოსწონს.

და ბოლოს პენაკის შემოთავაზებული მკითხველის 10 ხელშეუხებელი უფლება:

1.არ წავიკითხოთ
2.გამოვტოვოთ გვერდები
3.ბოლომდე არ წავიკითხოთ
4.ხელახლა წავიკითხოთ
5.რაც გვინდა ის წავიკითხოთ
6.ბოვარიზმი(ტექსტუალური გზით გადამდები დაავადება)
7. სადაც გვინდა, იქ ვიკითხოთ
8. საიდანაც გვინდა,იქიდან დავიწყოთ კითხვა
9.ხმამაღლა ვიკითხოთ
10.არ ვილაპარაკოთ წაკითხულზე
P.S. მე მგონი, გამიგრძელდა 🙂 დანარჩენს  ბატონი დანიელი მოგიყვებათ, თან საკმაოდ სწრაფად და სახალისოდ 😉

X/2011

არდადეგები დამთავრდა, მაგრამ ლიტერატურული მოგზაურობები გრძელდება 🙂

ჩინგიზ აითმათოვის “საჯალათო კუნძი” – ეს არის კიდევ ერთი წიგნი, რომლის ფურცლებზეც ვხვდებით ქრისტეს ჯვარცმის სცენას და პილატე პონტოელს, მაგრამ კაცობრიობის ისტორიის უმნიშვნელოვანესი მოვლენა არ არის შუა აზიელი მწერლის ნაწარმოების მთავარი თემა. ღმერთის ძიება, ნარკომანია, ეკოლოგია – ეს ის პრობლემებია, რომლებსაც აითმათოვი უღრმავდება. ნაწარმოების ცენტრალური ფიგურაა ყოფილი სემინარისტი კალისტრატოვი, რომელიც ნარკომანიის წინააღმდეგ იბრძვის და მგლების მკვლელებთან დაპირისპირებას ჯვარცმამდე მიჰყავს (სიმბოლურია მისი ბიბლიური სახელიც – აბდია). “სამყაროს დასასრული” დგება ბოსტონის ცხოვრებაშიც. ორივე მათგანი იმ საქმეში ერევა, რომელიც თითქოს მათ არ ეხება(ისინი უპირისპირდებიან ბოროტ ძალას ნარკომოვაჭრე გრიშანის და ლოთი ბეზარბაის სახით), მაგრამ მათ იციან, რომ: ” ნებისმიერი ბოროტება, ნებისმიერი დანაშაული დედამიწის ნებისმიერ წერტილში გვეხება ჩვენ, თუნდაც შორს ვიყოთ და არც კი ვიცოდეთ მის შესახებ.”  ბოლოს კი კვლავ მიედინება ისიკ-ყული და სიკეთეც არ მარცხდება, სანამ ჟღერს მუსიკა, რომელშიც ნათქვამია ყველაფერი: “სიცოცხლე, სიკვდილი, სიყვარული, თანაგრძნობა და შთაგონება. მხოლოდ მასში მივაღწიეთ უმაღლეს თავისუფლებას. მხოლოდ მუსიკა, ყველა დროის დოგმების გადალახვით, ყოველთვის მიმართულია მომავლისკენ. და ამიტომ ის ამბობს ყველაფერს, რისი თქმაც ჩვენ ვერ შევძელით…”

ალექსანდრ დიუმას “კავკასია” – მორიგი მოგზაურობის მარშრუტად XIX საუკუნის კავკასია ავირჩიე, მეგზურად კი – ძველი ნაცნობი, მონტე-კრისტოსა და მუშკეტერების “მამა” ალექსანდრ დიუმა. აქაც დაახლოებით ისეთი სიტუაცია დამხვდა, როგორც ზემოთხსენებული რომანების ფურცლებზე: უზუსტობები ისტორიულ ფაქტებში, ბევრი გამოგონილი ამბავი და ცოტაოდენი სიმართლე (ამ სიმართლეს შეიძლება მივაკუთვნოთ შემდეგი სიტყვები: “ქართველი ყოველთვის ღია გულით დადის.”). ჩემი აზრით, დიუმა ისტორიული რომანებით უფრო ახერხებდა მკითხველთა გულის დაპყრობას (სამოგზაურო ჩანაწერებში ნამდვილად ჯონ სტაინბეკი სჯობს : ) ). დანტესისა და დ’არტანიანის თავგადასავლები თავის დროზე ბევრად უფრო საინტერესოდ მეჩვენა, ვიდრე მწერლის კავკასიური ნადირობა, შამილის ოჯახური ცხოვრება ან ცხენებთან დაკავშირებული პრობლემები. საერთო ჯამში ცუდი არ იყო, მაგრამ მეტს ველოდი.

თეოდორ დოსტოევსკის “სოფელი სტეპანჩიკოვო და მისი მცხოვრებნი” – “წარმოიდგინეთ ძალიან უმნიშვნელო, ძალიან უგულო,  საზოგადოებისგან გარიყული ადამიანი, რომელიც არავის სჭირდება, მაგრამ საოცრად თავმოყვარეა და ამასთან არანაირი ნიჭით არ არის დაჯილდოებული, რომ როგორმე გაამართლოს თავისი ავადმყოფური სიამაყე და გაღიზიანება.” – წარმოიდგინეთ? მაშინ უკვე იცნობთ ფომა ფომიჩს. პირადად მე ამ ადამიანმა და მის ირგვლივ შეკრებილმა საზოგადოებამ არქიფო სეთური და საირმის ტყის მოსახლეობა გამახსენა. იგივე უსაზღვრო დემაგოგია, ფარული დესპოტიზმი, უაზრო მორჩილება და პირველიდან ბოლო გვერდამდე სურვილი – ვინმემ ამოიღოს ხმა და მიახრჩოს ეს უსინდისო მუქთახორა : )) მოკლედ რომ ვთქვა, პატარა ნაწარმოებია, მაგრამ ისეთი, როგორიც დოსტოევსკის ეკადრება.

ანრი ტრუაიას “თეოდორ დოსტოევსკი” – “ის იწვოდა თავგანწირვის სურვილით, მზად იყო გაეხსნა გული პირველი შემხვედრისთვის, მაგრამ წინასწარ იკეტებოდა საკუთარ თავში. მას ეშინოდა ცხოვრების. ის შეპყრობილი იყო ტანჯვის იდეით. მას არ ესმოდა, როგორ შეიძლებოდა არ ჰყვარებოდათ ის მაშინ, როცა თავად მას ყველა უყვარდა,” – ეს არის თეოდორ დოსტოევსკი – ყველა ლიტერატურის მოყვარულისთვის კარგად ნაცნობი მწერალი. თუ მოგწონთ მისი ნაწარმოებები და გსურთ უკეთ გაიცნოთ მისი პიროვნება, მაშინ მეგზურად ანრი ტრუაია უნდა აირჩიოთ. მასთან ერთად ნახავთ პატარა ფიოდორს, გაიცნობთ ცნობილ რუს მოღვაწეებს და მწერლის სამ დიდ სიყვარულს, შეიხედავთ მის სამუშაო ოთახსა და ოჯახში, ჩაწვდებით სიკვდილმისჯილის, კატორღელის, ეპილეფსიით დაავადებულის, მოთამაშის, გარიყული შემოქმედის, პატრიოტისა და მორწმუნის განცდებს. მოკლედ, თუ გიყვართ დოსტოევსკი, ტრუაია იმედს არ გაგიცრუებთ.

უმბერტო ეკოსა და ჟან-კლოდ კარიერის ”არც იფიქროთ წიგნებისგან თავის დაღწევა” – წიგნი თუ კომპიუტერი? ალბათ ჯერჯერობით ეს არის XXI საუკუნის მთავარი კითხვა. ბოლო დროს ამ “ბრძოლაში” რიდერიც ჩაერთო და პასუხის გაცემა უფრო რთული გახდა. სწორედ წიგნის სიცოცხლისუნარიანობაზე საუბრობენ უმბერტო ეკო და ჟან-კლოდ კარიერი. როგორც წიგნის შესავალშია ნათქვამი: “ეს საუბრები მოხიბლავს ყველას – და განსაკუთრებით მათ, ვისაც უყვარს წიგნები.” ლიტერატურასთან დაკავშირებული თემების მიმოხილვის შემდეგ მოხუცი ბიბლიოფილები ერთ დასკვნამდე მიდიან: “მიუხედავად იმისა, რომ წიგნებს  სხვა, უფრო მიმზიდველი და კონკურენტუნარიანი ინფორმაციის მატარებლებისთვის უწევთ კონკურენციის გაწევა, ისინი მაინც ინარჩუნებენ პოზიციებს და ამტკიცებენ თავიანთ დამოუკიდებლობას. ბორბლის დამარცხება შეუძლებელია.” (სხვათა შორის, უმბერტო ეკო უცნობი მწერლებისა და შედევრების შესახებ საუბრისას “ვეფხისტყაოსანსაც” ახსენებს : ) )